Svi protiv imperijalizma! Borba protiv američke hegemonije, koja je još juče važila ili za zastarelu levu mantru ili za simptom tvrdoglavog „kampizma“ (misli se na hladnoratovski princi neprincipijelnog biranja tabora), početkom ove godine dobila je sasvim neočekivane saveznike. New York Times, list koji je podržao svaku američku vojnu intervenciju, odjednom plane gnevom protiv avanturizma Donalda Trampa: „Posle jednog veka u kome su Sjedinjene Države navodno branile druge zemlje od stranih agresija, danas se same ponašaju kao imperijalna sila koja pokušava da prisvoji teritoriju druge države“ (20. januar 2026). Le Monde, koji je pojam imperijalizma u poslednje vreme koristio gotovo isključivo za opisivanje ruske spoljne politike, vraća se retorici sedamdesetih i osuđuje „novi imperijalizam Sjedinjenih Država“ (22. januar 2026). A čovek se uštine kad čuje Tijeri Bretona — koji čitavu karijeru posvetio prilagođavanju Francuske „američkom modelu“ i privatizaciji infrastruktura — kako danas napada „neoimperijalističku elitu“ na vlasti u Vašingtonu. U tom usijanom okruženju, čak i voditelj LCI-ja Darijus Rošben, inače disciplinovano usklađen s Pentagonovim narativom, preuzima revolucionarne intonacije i zazvuči gotovo kao Ernesto „Če“ Gevara.
Ovaj trenutak dezorijentacije, koji podseća na kratkotrajni bunt elita protiv finansija tokom krize 2008–2009. posle sloma hipotekarnog tržišta, svedoči o opštoj panici komentatora pred potezima američkog predsednika koji malo mari za diplomatske obzire. Prisiljeni, kako sami vole da kažu, da „misle protiv sebe“, svi sada nastoje da uoče neku „Trampovu doktrinu“ koja bi objasnila haos na međunarodnoj sceni.
Jedan pristup sastoji se u tome da se izjave američke administracije i dokumenti koje ona proizvodi uzmu za ozbiljno. Objašnjavajući operaciju u Karakasu, savetnik za unutrašnju bezbednost Stiven Miler izjavio je: „Živimo u svetu kojim vladaju sila, prinuda i moć“, što Sjedinjenim Državama daje pravo da „bez stida koriste svoju vojsku kako bi branile sopstvene interese u svojoj hemisferi uticaja. (…) Bilo bi besmisleno da dopustimo da zemlja u našem dvorištu snabdeva naše protivnike resursima, a ne nas“ (CNN, 5. januar 2026). Objavljena u decembru, nova „Strategija nacionalne bezbednosti“ preuzima istu logiku „sfera uticaja“: umesto da se predstavljaju kao garant univerzalnog međunarodnog poretka, Sjedinjene Države bi ubuduće trebalo da se usredsrede na zone od vitalnog značaja, pre svega na američki kontinent — „našu hemisferu“.
Našu hemisferu? Tramp se istovremeno predstavlja kao mirotvorac u Gazi, kojom želi da upravlja iz daljine. Meša se u unutrašnje prilike Irana, preteći vojnom intervencijom kako bi izazvao pad vlasti. Nedavno je naredio bombardovanje džihadističkih grupa u Nigeriji i Siriji, dok je istovremeno odobrio rekordnu prodaju oružja Tajvanu, u vrednosti od 11 milijardi dolara. Uz to, zahteva povećanje američkog vojnog budžeta za 50 odsto, na ukupno 1.500 milijardi dolara, sumu koju interesi samog američkog kontinenta nipošto ne mogu da opravdaju.
Pojedini analitičari poteze Donalda Trampa objašnjavaju njegovom ličnošću. Narcisoidan, nestabilan i sklon ispadima, američki predsednik, po njima, reaguje stihijski, vođen trenutnim raspoloženjem, ličnim odnosima i povređenim sujetama. Njegove odluke, nepredvidive i zasnovane na kratkoročnim „dilovima“, navodno ne slede nikakav koherentan strateški plan, osim potrebe da skrene pažnju sa unutrašnjih problema i udovolji različitim frakcijama Republikanske stranke. Drugi, međutim, u Trampovim inicijativama vide jasno promišljenu celinu. Prema diplomati A. Ves Mičelu, Tramp vodi politiku takozvane „konsolidacije“ — strategiju koju su velike sile često primenjivale kroz istoriju kako bi „proaktivno ojačale sopstvenu poziciju i s vremenom uvećale moć“. „Konsolidacija podrazumeva prihvatanje kratkoročnog rizika zarad dugoročnog dobitka“, objašnjava ovaj autor. Politički teoretičar Džon Miršajmer ide još dalje: po njemu, Tramp nastoji da okonča međunarodni poredak nastao posle Drugog svetskog rata, koji sada smatra štetnim po interese Sjedinjenih Država. U tom slučaju, cilj bi bio povratak logici kolonijalizma iz XIX veka, kada su velike sile prisvajale i razmenjivale teritorije, ne mareći ni za suverenitet ni za stanovništvo koje na njima živi.
Trampu treba nafta, rude ili novac? On ih uzima.
Trampove pristalice u ovakvoj spoljnoj politici vide dokaz ponovnog uspona američke moći, navodno potkopane tokom mandata Baraka Obame i Džozefa Bajdena. „Amerika je ponovo jedina supersila“, oduševljeno piše istoričar međunarodnih odnosa Artur Herman u Wall Street Journalu (14. januar 2026). Prema istraživačici Megan Mobs, Trampov intervencionizam podseća da su Sjedinjene Države jedina sila koja još „poseduje i volju i sposobnost da određuje ishode“, odnosno da presudno utiče na tok događaja širom sveta. Suprotno tome, drugi analitičari u Trampovom aktivizmu vide „priznanje slabosti“ ili čak „labudovu pesmu zemlje koja se nalazi na ivici unutrašnjeg rasula“. Suočen s osećajem da mu svet izmiče iz ruku, Tramp bi, po tom tumačenju, nizao demonstrativne poteze kako bi pokušao da spreči opadanje globalnog položaja Sjedinjenih Država.
Američki pad? Nije prošlo ni četiri godine od završetka Drugog svetskog rata, a ta priča je već počela da kruži. Od prvog sovjetskog nuklearnog testa 1949. godine, preko lansiranja Sputnjika 1957. i (…)
