Mesec dana nakon palestinskih napada na Izrael, 7. novembra 2023, i u trenutku kada se obećana odmazda premijera Benjamina Netanjahua sručuje na Pojas Gaze, izdavačka kuća Fajar, tadašnji francuski izdavač knjige Etničko čišćenje Palestine (2008) izraelskog istoričara Ilana Papea, odlučuje da obustavi distribuciju knjige uprkos rastućoj potražnji. Kuća koja pripada grupi Ašet, a koja je u to vreme bila u procesu prodaje krajnje desničarskom milijarderu Vansanu Boloreu, kao razlog navodi istekao ugovor sa izvornim izdavačem, Oneworldom. No, prava pozadina ove odluke verovatno je politička: reč je o delu angažovanog intelektualca, anticioniste i vodeće figure tzv. „novih izraelskih istoričara“, koji su temeljno osporili zvaničnu nacionalnu priču o stvaranju Države Izrael (proglašene 14. maja 1948). Knjigu je naposletku ponovo izdala kuća La Fabrique, a ona se danas smatra ključnim delom za razumevanje korena izraelsko-palestinskog „sukoba“, pitanja palestinskih izbeglica i kolonijalne dimenzije cionističkog projekta (koji je krajem 19. veka zagovarao stvaranje jevrejske države u Palestini).
Pape u knjizi, oslanjajući se na brojne dokaze, osporava izraelski argument prema kojem je egzodus 800.000 Palestinaca 1948. (od ukupno 1,4 miliona tadašnjih stanovnika) bio rezultat dobrovoljnog odlaska zbog izbijanja rata između Izraela i arapskih armija (15. maj 1948 – 20. jul 1949). On tu tvrdnju naziva „mitom“, „potpunom izmišljotinom“ koja ima za cilj da prikrije odgovornost Izraela za katastrofu palestinskog naroda — Nakbu. Po istoričarevom uvidu, masovni egzodus rezultat je „sistematskog proterivanja Palestinaca iz velikih delova zemlje“, razaranja i zločina koje su počinile jevrejske trupe nakon usvajanja UN-ove rezolucije o nejednakoj podeli Palestine (29. novembar 1947), a koji su se nastavili i posle formiranja izraelske vojske (krajem maja 1948), u cilju etničkog homogenizovanja teritorije dodeljene Jevrejima i njenog teritorijalnog proširenja.
Uporna ravnodušnost
Na osnovu vojnih i administrativnih arhiva, dnevnika političkih zvaničnika, palestinskih dokumenata, ali i intervjua sa svedocima i preživelima, Pape iznosi ogroman broj dokaza o zločinima koje su počinili cionisti nad „autohtonim“ arapskim stanovništvom: masovna pogubljenja, masakri, bombardovanja sela, silovanja, pljačke, osnivanje „specijalnih radnih logora“… On detaljno opisuje kako je „plan etničkog čišćenja“ (tzv. Plan Dalet) finalizovan 10. marta 1948. — više od dva meseca pre izbijanja izraelsko-arapskog rata. Kada je sukob otpočeo, „jevrejske snage već su uspele da silom proteraju oko 250.000 Palestinaca“, piše Pape. Manje od godinu dana kasnije, oko 60% palestinske populacije završava u izbegličkim kampovima u Zapadnoj obali, Gazi i susednim zemljama. Izrael, s druge strane, osvaja dodatnu trećinu teritorije u odnosu na ono što je UN plan predvideo, zauzimajući 78% istorijske Palestine (preostalih 22% biće osvojeno u ratu juna 1967).
Papeova studija o nastanku izraelske države insistira na njenoj kolonijalnoj i rasističkoj prirodi: cionizam, kako tvrdi, podrazumeva zamenu jednog stanovništva drugim — što ne može a da ne uključi logiku istrebljenja. On piše: „To mora da se ureže u naše pamćenje i svest kao zločin protiv čovečnosti.“ Zbog toga poziva da se promeni uobičajena interpretacija nastanka Izraela: umesto mita o „ratu za nezavisnost“, on predlaže paradigmu etničkog čišćenja kao osnovni okvir za razumevanje ovog događaja.
U predgovoru za novo francusko izdanje, Pape dodaje da se pojam etničkog čišćenja može primeniti i na izraelsku politiku poslednjih osamdeset godina prema Palestincima u Izraelu i okupiranim teritorijama — što oni sami nazivaju „kontinuiranom Nakbom“. Svedoče o tome masovna iseljavanja širom zemlje, uključujući Istočni Jerusalim i Zapadnu obalu, u cilju stvaranja „novih demografskih činjenica“ i jačanja procesa judaizacije regiona „od reke do mora“, putem izgradnje novih naselja. Zapadna obala (uključujući Istočni Jerusalim), površine 5.660 km², danas sadrži gotovo 300 izraelskih kolonija i 750.000 doseljenika, naspram 3,3 miliona Palestinaca.
Iako su te prakse protivne međunarodnom pravu, Tel Aviv može da računa na „apatiju“ i „upornu ravnodušnost“ političkih lidera i zapadnih medija. Kako ističe Ilan Pape, ni masakri koje je izraelska vojska počinila 1948. godine nisu tada izazvali „nikakvu reakciju kod onih — glavnih urednika, funkcionera Ujedinjenih nacija ili rukovodilaca međunarodnih organizacija — koji su o tim događajima bili potpuno obavešteni“. Po njegovom mišljenju, „poruka koju je međunarodna zajednica uputila Izraelu bila je jasna: etničko čišćenje Palestine — ma koliko bilo nezakonito, nemoralno i nečovečno — biće tolerisano“. I danas, izraelski režim zna da uživa nekažnjivost zahvaljujući podršci Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije.
Najnovija Papeova knjiga (još uvek neprevedena na francuski) oslanja se na savremeni kontekst i ima izrazito obrazovni karakter. Jedno poglavlje posvećeno je „moralnom i političkom kontekstu 7. oktobra 2023. godine“. Po autoru, plamen je tinjao već dugo zbog „nemilosrdne opsade Gaze koja traje sedamnaest godina“, razornih ratova koje je Tel Aviv tokom tog perioda vodio protiv te teritorije, ali i zbog pitanja hiljada palestinskih političkih zatvorenika u izraelskim zatvorima, provokacija kolonista na Esplanadi džamija u Istočnom Jerusalimu i drugih sličnih događaja. Pape podseća i na to da je pojas Gaze, u koji je 1948. stiglo više od 200.000 Palestinaca (od kojih su mnogi bili iz okolnih sela), zapravo bio zamišljen od strane Izraela kao svojevrsni „tor“ za sprovođenje etničkog čišćenja ostatka istorijske Palestine. Na toj teritoriji, koja danas ima površinu od 365 kvadratnih kilometara i koja je neposredno pre 1948. brojala oko 80.000 stanovnika (od čega je 35.000 živelo u samom gradu Gazi), danas više od 70% populacije čine izbeglice i njihovi potomci.
Velika većina stanovnika Gaze — među kojima je 65% mlađe od 25 godina — odrasla je pod izraelskom vojnom opsadom sa kopna, mora i iz vazduha, uvedenom 2007. godine, i pod stalnim bombardovanjem. „Borci Hamasa koji su napali Izrael 7. oktobra“, piše Pape, „uglavnom su mladići koji su jezik nasilja naučili pod bombama koje im je Izrael bacao na glavu“. Prema njegovom tumačenju, Tel Aviv je taj napad iskoristio kao „izgovor da sprovede svoju genocidnu politiku“ nad više od dva miliona ljudi koji žive u toj „otvorenoj zatvorskoj koloniji“ kakva je Gaza.
Stavljanje „u konkretan istorijski kontekst“ rata istrebljenja koji je izraelska vlada pokrenula nakon napada palestinskih frakcija predvođenih Hamasom, osnovni je cilj kolektivne knjige Deluge: Gaza and Israel from Crisis to Cataclysm („Potop: Gaza i Izrael, od krize do kataklizme“, još uvek neprevedene). U njoj se okuplja trinaest autora — Palestinaca, Izraelaca i drugih — među kojima su akademici, novinari i stručnjaci. Ovaj rani prilog (…)
