Može li se od jednog francuskog Jevrejina tražiti da iznese svoj stav o Gazi? Dok mnogi s pravom odbacuju poistovećivanje Jevreja sa Izraelcima, profesor hebrejskih studija Elad Lapidot odlučuje da se sa tim pitanjem suoči direktno: „Ako se izjašnjavate kao Jevrejin u trenutku kada se genocid vrši u ime zaštite Jevreja, ne možete tvrditi da je antisemitski povezivati vas sa tim događajima. Kao Jevreji, pozvani smo da zauzmemo stav.“ Tako spontano postupaju ličnosti levice poput Ronija Broomana ili Etjena Balibara. Čak i (konzervativni, prim. prev.) filozof Alen Finkelkrot kaže da se „kao Jevrejin oseća uprljanim“ postupcima izraelske vlade.
Poistovećivanje Jevreja sa Izraelom pre svega podstiče sama izraelska vlast. Ali to, smatra Maksim Benatuj, član dekolonijalnog jevrejskog kolektiva Tsedek!, „ne oslobađa obaveze da se pogleda u oči jedna neprijatna stvarnost. Posle više generacija cionističke socijalizacije, jevrejske zajednice uglavnom su usvojile izraelski narativ.“ Novinar Silven Sipel korene te privrženosti pronalazi u Šestodnevnom ratu 1967. godine. Tada je, prvi put, mogućnost nestanka Izraela u sukobu sa arapskim državama izazvala zabrinutost kod mnogih asimilovanih Jevreja koji dotad nisu bili cionisti, poput Rejmona Arona.
Dok je Savet reprezentativnih jevrejskih institucija Francuske (CRIF) sve do početka dvehiljaditih godina povremeno kritikovao izraelsku politiku, danas se uglavnom ponaša kao njen verni prenosnik, pa je jevrejska kritika Izraela u Francuskoj jedva čujna. Napad Hamasa 7. oktobra 2023. dodatno je učvrstio tu vezu. „Tada sam shvatio koliko sam vezan za Izrael, ne lično, već iz solidarnosti prema onima kojima Izrael mnogo znači“, priznaje Olivije Tono, profesor francuske književnosti na Univerzitetu u Kembridžu.
Jevrejska dijaspora u Sjedinjenim Državama deluje znatno podeljenije po ovom pitanju. S jedne strane, zemlja nije doživela tako dugotrajan i snažan antisemitizam kakav je u Francuskoj postojao od afere Drajfus do režima u Višiju. S druge strane, od šezdesetih godina prošlog veka francuska jevrejska zajednica postala je većinski sefardska zahvaljujući dolasku Jevreja iz Alžira, među kojima su neki, piše Sipel, nosili sa sobom „kolonijalni mentalitet prožet neprijateljstvom prema ‘Arapima’ i ‘muslimanima’“.
Ipak, suočene sa masakrima u Gazi, čini se da i drugačije predstave o odnosu između jevrejstva i cionizma dobijaju na značaju. Ovo pitanje i dalje ne dotiče one među oko 500.000 francuskih Jevreja koji toj dimenziji identiteta ne pridaju poseban značaj ili je žive prvenstveno kao kulturnu i sekularnu pripadnost, bez političkih posledica. Ali za druge, koji na levici svoju jevrejsku pripadnost doživljavaju i politički, oblikuju se dva suprotna pola: jedan cionistički, vezan za princip jevrejske nacionalne države, i drugi anticionistički, još uvek manjinski, ali u porastu, za koji je došlo vreme da se „jevrejstvo oslobodi cionizma“.
Pre nastanka države Izrael 1948. godine, Jevreji su svoju političku emancipaciju tražili različitim putevima. Nakon sticanja građanskih prava krajem XVIII veka, značajan deo francuskih Jevreja opredelio se za Republiku. Njihovo prisustvo u političkim i administrativnim institucijama podstaklo je razvoj modernog antisemitizma, onog koji je jevrejski uspeh objašnjavao navodnim skrivenim privilegijama i uticajima. Drugi odgovor bila je revolucija: brojni evropski Jevreji pristupali su socijalističkom pokretu, dok su se drugi okupljali oko Bunda, sekularne organizacije marksističkog nadahnuća koja se protivila stvaranju jevrejske teritorije u Palestini. Cionizam, dugo marginalan, predstavljao je treći put. U njegovim počecima koegzistiralo je više pravaca: državotvorni cionizam Teodora Hercla bio je, između ostalog, suočen sa kulturnim cionizmom Ahada Ha-Ama, za kojeg je Izrael trebalo da bude duhovno središte jednog policentričnog jevrejskog sveta.
„Cionizam je kolonizovao judaizam“
Tokom Drugog svetskog rata nacisti su uništili bundistički pokret, dok je smrt šest miliona evropskih Jevreja dala dodatni legitimitet državotvornim cionistima. Oni su uspeli da izbore stvaranje države Izrael, koja od tada zauzima centralno mesto u jevrejskom svetu. Da li užas zločina počinjenih u Gazi opravdava preispitivanje tog mesta? Levi cionisti i anticionisti ne mogu se složiti oko odgovora, jer se njihova viđenja razlikuju u pogledu same definicije cionizma, posledica Holokausta i prirode savremenog antisemitizma.
Na jednoj strani nalazi se levi cionistički pristup, čiji je jedan od najistaknutijih predstavnika filozof Bruno Karsenti, uz još (…)
